Η Ημέρα των Νεκρών και η Τέχνη του Tattoo

Extras - Τεύχος 15

Με αφορμή την Μεξικάνικη γιορτή ‘Día de los Muertos’ (Ημέρα των Νεκρών), το HeartbeatInk Tattoo Magazine ζήτησε από διάφορους Έλληνες tattoo artists να δημιουργήσουν ένα δικό τους σχέδιο, είτε να επιλέξουν ένα tattoo τους με τη συγκριμένη θεματαλογία. 

Της Ειρήνης Κατσαρά

Mikey-Boy_Endangered-Species-Tattoo_web

Design by Mikey Boy / Endangered Species Tattoo.​

Η ‘Día de los Muertos’ είναι η μεγαλύτερη Μεξικάνικη γιορτή, που σχετίζεται με το ‘ξύπνημα των νεκρών’, αφού σύμφωνα με την πίστη και τις παραδόσεις είναι η μέρα εκείνη που οι νεκροί επιστρέφουν στη γη για να γιορτάσουν με τους αγαπημένους τους. 

Πρόκειται ουσιαστικά για τη δημοφιλέστερη εορτή της Λατινικής Αμερικής που ξεκίνησε πριν από 3.500 χρόνια από τους Αζτέκους προς τιμή της θεότητας Miccailhuitontli (‘Κυρία των Νεκρών’, έπειτα Catrina) και μέχρι σήμερα έχει επηρεάσει το καλλιτεχνικό γίγνεσθαι σε παγκόσμιο επίπεδο και σε κάθε μορφή καλλιτεχνικής έκφανσης από τις εικαστικές τέχνες μέχρι και τον κινηματογράφο. 

Kostas-Baronis_Proki-Tattoo_web

Tattoo by Kostas Baronis / Proki Tattoo Studio.

Η παράδοση

Η γιορτή αυτή που λαμβάνει χώρα μεταξύ 31ης Οκτωβρίου και 2ης Νοεμβρίου, εκτός από το Μεξικό, εορτάζεται επίσης στη Βραζιλία αλλά και σε άλλες περιοχές της Λατινικής Αμερικής καθώς και σε ολόκληρο τον κόσμο, αφού έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως άυλη παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά. 

Σύμφωνα με το μύθο, τα μεσάνυχτα της 31ης Οκτωβρίου, ανοίγουν οι πύλες του παραδείσου και οι ψυχές των νεκρών παιδιών (angelitos) βγαίνουν και  περιφέρονται στη γη για μια μόνο ημέρα, προκειμένου να επισκεφτούν τα σπίτια τους. Τα επόμενα μεσάνυκτα οι πύλες θα ανοίξουν πάλι για να κατέβουν οι ενήλικες ψυχές.  Στη γη, οι οικογένειές τους θα έχουν στήσει βωμούς (ofrendas) με λουλούδια, κρανία από ζάχαρη, σαπούνι, Catrinas (αγαλματάκια που παριστάνουν επίσημα ντυμένους σκελετούς), λιβάνια, βότανα, «ψωμί των νεκρών» πασπαλισμένο με κόκκινη ζάχαρη για να συμβολίζει το αίμα, φαγητά, κεριά και κούκλες για να τους τιμήσουν και να τους υποδεχθούν. 

Το βράδυ οι εντυπωσιακοί εορτασμοί περιλαμβάνουν τοπικά πανηγύρια, όπου οι ζωντανοί μεταμφιέζονται με ρούχα και μακιγιάζ ως σκελετοί, για να γιορτάσουν μαζί με τα πνεύματα των αγαπημένων.

Dovas_Tattooligans_web

Tattoo by Dovas / Tattooligans.

Η επίδραση στις τέχνες
 
Την ίδια στιγμή που για τους περισσότερους δυτικούς πολιτισμούς ένας σκελετός υποδηλώνει φόβο για το θάνατο και θεωρείται ΄μακάβριο’ ως θέαμα, για τους Λατινοαμερικάνους κουβαλά ένα πολύ πιο βαθύ νόημα, αφού είναι ένας τρόπος αναπαράστασης των ενδότερων του ανθρώπου, του άβατου της ψυχής του, ενώ ταυτόχρονα σηματοδοτεί και την μετά θάνατον ευτυχία.

Ta tattoo, οι πίνακες, τα γνωστά calacas (είτε από ζάχαρη ‘sugar skulls’ είτε από πηλό ‘clay skulls’), τα ποιήματα calavera και οι τοιχογραφίες που έχουν ως θεματολογία την ‘Día de los Muertos’ δεν είναι παρά εκδηλώσεις μνήμης, για τη συγκεκριμένη ημέρα, αφιερωμένες στα αγαπημένα μέλη της οικογένειας ή φιλικά πρόσωπα που χάθηκαν. Κάποιοι άλλοι αντιλαμβάνονται την αποτύπωση των μορφών της ‘Día de los Muertos’ στο σώμα, σε καμβά ή σε τοίχους καθώς και το να κουβαλούν μαζί τους μεξικάνικες κούκλες, κάτι σαν γούρι που φέρνει καλή τύχη. 

Σε ό,τι αφορά στην τέχνη του tattoo συγκεκριμένα, κύριος υπεύθυνος για την αποτύπωση των Μορφών από τη Dia de los muertos ήταν ο  μεγάλος Μεξικάνος καλλιτέχνης José Guadalupe Posada (1852-1913) και η θρησκευτική – σατιρική χαρακτική του και κυρίως τα καβαλέρας του, τα οποία εν τέλει ‘παρεισέφρησαν’ στο χώρο του tattoo και απέκτησαν με την πάροδο των ετών και την εξέλιξη της τέχνης περισσότερα χρώματα και ζωντάνια. 

Dobi-Slavov_Ironbrush-Tattoo_web

Tattoo by Dobi Slavov / Ironbrush Tattoo.

Τα tattoo: Η θεματολογία, η σημειολογία και τα χρώματα

Αν και τα tattoo που έχουν ως θεματολογία τη Μεξικάνικη Ημέρα των Νεκρών ποικίλλουν, υπάρχει ένα κοινό: οι φιγούρες είναι σκελετοί, κάτι που σημαίνει ότι οι άνθρωποι που θα αποκτήσουν το tattoo, έχουν αποδεχτεί ότι πρόκειται για νεκρούς, για ανθρώπους που δε βρίσκονται πλέον κοντά μας ως σάρκα, αλλά το πνεύμα τους βρίσκεται εδώ ζωντανό. Αυτός είναι και ο λόγος που συνήθως οι σκελετωμένες μορφές φορούν φανταχτερές φορεσιές, κρατούν κιθάρες και βρίσκονται σε χορευτικές πόζες, σε κίνηση, να πίνουν κρασί και να τραγουδούν, να περνούν καλά εκεί στη μετά θάνατον ζωή. Φυσικά, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα tattoo με την εν λόγω θεματολογία γίνονται καθαρά για λόγους αισθητικής. 

Άλλα σύμβολα της Ημέρας των Νεκρών που χρησιμοποιούνται θεματολογικά στα tattoo περιλαμβάνουν επίσης σκελετούς παραμορφωμένους και με έντονα χρώματα, bandoleros, ψωμιά ‘pan de muerto’, πρόσωπα που είναι μισά από σάρκα και μισά από σκελετό που αναπαριστούν τον κύκλο της ζωής κ.α.

Κάθε χρώμα έχει τη δική του σημασία στα Día de los Muertos tattoo: τo ροζ συμβολίζει τη γιορτή και τη χαρά, το κόκκινο το αίμα της ζωής και τη θυσία, ενώ το μωβ τη θλίψη, το πένθος, και τον πόνο της απώλειας. Αντίθετα, το λευκό συμβολίζει την ελπίδα, την υπόσχεση και την καθαρότητα του πνεύματος και το πορτοκαλί τη λαμπρότητα του ήλιου και την καινούρια μέρα. 

Ίσως το πιο σημαντικό χρώμα για τη σημειολογία της Ημέρας των Νεκρών και την αποτύπωσή της στο σώμα είναι το κίτρινο, το οποίο συμβολίζει τους κατιφέδες, τα λουλούδια που είναι γνωστά στη γλώσσα των Αζτέκων (νάουατλ) ως cempazuchitl. Τόσο το κίτρινο όσο και οι ίδιοι οι κατιφέδες είναι σύμβολα του θανάτου,  βάσει της Αζτεκικής αλλά και ολόκληρης της Κεντροαμερικάνικης μυθολογίας. Τα λουλούδια είναι συνήθως ‘μαδημένα’ καθώς τα πέταλα χρησιμοποιούνται για να δείχνουν το δρόμο στους νεκρούς προς τους βωμούς και τα σπίτια,  όπου οι αγαπημένοι τους προσεύχονται για εκείνους.

Lonis_Lonis-Tattoo-Studio_web

Design by Lonis / Lonis Tattoo Studio.

Thanasis_Pimpas_Erevos_Creations_web

Tattoo by Thanasis Pimpas / Erevos Creations.

Sotja_Honest-Tattoo_web

Design by Sotja / Honest Tattoo.

Paul-Doxas_Destiny-Tattoo_web

Tattoo by Paul Doxas / Destiny Tattoo.

Jasone-Sgb_Style-Matters-Tattoo-Studio_web

Design by Jasone Sgb / Style Matters Tattoo Studio.

Dimitris_Chatzis_Nico-Tattoo-Athens_web

Tattoo by Dimitris Chatzis / Nico Tattoo Athens.

Tzenio_Dildo-Tattoo-Studio_web

Tattoo by Tzenio / Dildo Tattoo Studio.

Kostas-Pliakas_Prive-Tattoo_web

Tattoo by Kostas Pliakas / Prive Tattoo.

Yannis-Mellos_Legend-Tattoo_web

Tattoo by Yannis Mellos / Legend Tattoo.

Dimitris_Rtb_Skink-Tattoo-Studio_web

Design by Dimitris Rtb / Skink Tattoo Studio.

Vasso_Eightball-Tattoo-Studio_web

Tattoo by Vasso / Eightball Tattoo Studio.

Fanis-Kapsalidis_One-Up-Tattoo_2_web

Design by Fanis Kapsalidis / One Up Tattoo.

Dimitris_Aronis_Dermagrafics_web

Tattoo by Dimitris Aronis / Dermagrafics.

Jay_Medusa-Tattoo_web

Tattoo by Jay / Medusa Tattoo.

Tasos-Xy_Uncle-Chronis-Tattoo_web

Tattoo by Tasos Xy / Uncle Chronis Tattoo.

Petros_Skinworks-Tattoo_web

Tattoo by Petros / Skinworks Tattoo.

Fotis-Hatzigeorgiou_Rock-N-Ink-Tattoo_web

Design by Fotis Hatzigeorgiou / Rock N Ink Tattoo.

Magaret_-Magaret-Tattoo-Story_web

Tattoo by Magaret / Magaret Tattoo Story.

Lazaros_Ritual-Tattoo-Athens_web

Tattoo by Lazaros / Ritual Tattoo Athens.

DrPepper_Doctor-Pepper-Tattoo-Studio_web

Tattoo by DrPepper / Doctor Pepper Tattoo Studio.

Tasos_Freddy-Tattoo_web

Tattoo by Tasos / Freddy Tattoo.

Giannis-Barouxis_Popeye-Love-Olive_web

Tattoo by Giannis Barouxis / Popeye Love Olive.

Bio-Mike_No-Remorse-Tattoo_web

Tattoo by Bio Mike / No Remorse Tattoo.

Peter-M.-Phill_Nico-Tattoo-Crew_web

Design by Peter M. Phill / Nico Tattoo Crew.

Vasilis_Moral-Tattoo-Crew_web

Tattoo by Vasilis / Moral Tattoo Crew.

Inko_4Eva-Tattoo-Studio_web

Tattoo by Inko / 4Eva Tattoo Studio.

Ovi_Circus-Tattoo_web

Tattoo by Ovi / Circus Tattoo.

Teotattoo-Studio-Drama_web

Design by Teo / Teotattoo Studio Drama.

Jen_Vida-Pirata-Tattoo-Studio_web

Tattoo by Jen / Vida Pirata Tattoo Studio.

Panos-Gergoulias_Polis-Decay_web

Tattoo by Panos Gergoulias / Polis Decay.

Theo_Descendink-Tattoo-Studio_web

Design by Theo / Descendink Tattoo Studio.

Top